Sỏi mật – những thông tin quan trọng về bệnh và cách điều trị

Sỏi mật là tình trạng sỏi hình thành trong túi mật hoặc ở đường dẫn mật. Đây là một bệnh phổ biến và có thể gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm và gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và cuộc sống. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị sỏi mật và những lưu ý quan trọng trong chế độ ăn cho người mắc sỏi mật.

Sỏi mật là gì?

Sỏi mật là những viên sỏi hình thành từ các thành phần trong dịch mật. Sỏi mật có nhiều kích thước và có thể nằm ở nhiều vị trí khác nhau như: sỏi túi mật, sỏi đường mật (sỏi ống mật chủ, sỏi đường mật trong gan).

Dựa vào thành phần cấu tạo sỏi mật có thể được phân loại thành 2 loại chủ yếu: sỏi cholesterol và sỏi sắc tố mật. Sỏi cholesterol thường gặp nhiều hơn ở các nước phương tây – nơi có chế độ ăn nhiều cholesterol và chất béo, sỏi sắc tố mật phổ biến hơn ở khu vực Đông Nam Á và chủ yếu liên quan đến nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng.

Phân loại sỏi mật và nguyên nhân gây sỏi mật

Sỏi mật có nhiều loại và mỗi loại lại có nguyên nhân hình thành khác nhau:

Sỏi cholesterol

Sỏi cholesterol chủ yếu hình thành từ cholesterol. Đây là dạng sỏi phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ khoảng 60%. Cholesterol là một trong những thành phần do tế bào gan tiết vào dịch mật, quá trình bài tiết cholesterol vào dịch mật là một cơ chế quan trọng giúp gan loại bỏ lượng cholesterol dư thừa ra khỏi cơ thể.

Để cholesterol tan được trong dịch mật thì cần có một số các chất khác giúp hỗ trợ cho quá trình hòa tan như acid mật và lecithin. Nhưng nếu gan bài tiết quá nhiều cholesterol với một lượng acid mật và lecithin mà nó tiết ra, một số cholesterol sẽ không được hòa tan. Tương tự như vậy, nếu gan không tiết đủ acid mật và lecithin, một lượng cholesterol cũng không được hòa tan. Trong cả hai trường hợp, các cholesterol không được hòa tan sẽ gắn kết với nhau và hình thành các hạt cholesterol, sau đó chúng phát triển kích thước và cuối cùng tạo thành sỏi mật. Ngoài ra, sự giảm co bóp của túi mật, khiến cho dịch mật bị giữ lại trong túi mật lâu hơn bình thường cũng tạo điều kiện hình thành và phát triển sỏi mật.

Sỏi sắc tố mật

Sỏi sắc tố mật là loại sỏi phổ biến thứ 2, dựa vào màu sắc và tính chất, sỏi sắc tố mật được chia thành 2 loại là sỏi sắc tố nâu và sỏi sắc tố đen. Sỏi sắc tố nâu có màu nhạt hơn và mềm hơn sỏi sắc tố đen.

Hemoglobin từ các hồng cầu già được phá hủy và chuyển hóa thành một chất gọi là bilirubin và được giải phóng vào trong máu. Bilirubin được gan chuyển hóa và bài tiết vào trong dịch mật. Khi có quá nhiều bilirubin trong dịch mật, bilirubin kết hợp với các thành phần khác trong mật tạo thành sỏi sắc tố mật.

 Sỏi mật có thể nằm ở nhiều vị trí như: túi mật, đường mật trong gan, ống mật chủ

Sỏi mật có thể nằm ở nhiều vị trí như: túi mật, đường mật trong gan, ống mật chủ

Triệu chứng bệnh sỏi mật

Sỏi mật có thể không gây ra triệu chứng gì hoặc gây nhiều triệu chứng khó chịu khá điển hình. Đặc biệt, sỏi trong túi mật ít khi gây triệu chứng ngay cả khi sỏi kích thước đã lớn nhưng sỏi trong đường mật lại dễ gây triệu chứng, biến chứng đặc biệt khi sỏi gây tắc nghẽn đường mật. Các triệu chứng bệnh sỏi mật thường gặp gồm:

  • - Đau đột ngột vùng bụng trên bên phải, cơn đau có thể lan ra đến vùng thượng vị hoặc ngay dưới hạ sườn phải. Đau thường bắt đầu trong vòng 30 phút sau bữa ăn nhiều chất béo.
  • - Đau có thể lan tới vai phải hoặc ra sau lưng (phần giữa 2 cánh tay).
  • - Buồn nôn hoặc nôn ói.
  • - Khó tiêu, đầy hơi, ợ hơi
  • - Cơn đau do sỏi mật có thể kéo dài từ vài phút đến vài giờ.

Lưu ý nên đến bệnh viện ngay khi sỏi mật gây biến chứng nghiêm trọng như:

  • - Đau bụng dữ dội khiến bạn không thể nằm hoặc ngồi được.
  • - Vàng da, vàng mắt
  • - Sốt cao, ớn lạnh.

 Sỏi mật thường gây đau bụng vùng hạ sườn phải

Sỏi mật thường gây đau bụng vùng hạ sườn phải

Bị sỏi mật có nguy hiểm không?

Bị sỏi mật có nguy hiểm không luôn là câu hỏi mà nhiều người bị sỏi mật thắc mắc. Dưới đây là các biến chứng của sỏi mật:

  • Viêm túi mật: Sỏi mật mắc ở cổ túi mật có thể gây viêm túi mật, gây đau và sốt. Trong một số trường hợp cần phải phẫu thuật cắt túi mật khi túi mật viêm tái đi tái lại nhiều lần, túi mật mất chức năng.
  • Tắc nghẽn đường dẫn mật: Sỏi mật có thể làm tắc nghẽn các đường dẫn mật, gây vàng da và nhiễm trùng đường mật.
  • Tắc nghẽn ống tụy: Ống tụy là một ống dẫn từ tuyến tụy đến ống mật chủ. Cùng với dịch mật, dịch tụy cũng giúp cơ thể tiêu hóa thức ăn.
  • - Sỏi mật có thể gây tắc nghẽn ống tụy (vùng ngã ba mật tụy), dẫn đến viêm tụy cấp với biểu hiện đau bụng dữ dội, liên tục và cần phải nhanh chóng nhập viện để điều trị.
  • Ung thư túi mật: Những người có tiền sử sỏi mật có nguy cơ cao bị ung thư túi mật. Tuy nhiên, ung thư túi mật rất hiếm và tỷ lệ mắc ung thư túi mật vẫn rất nhỏ.

Điều trị sỏi mật

Không có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn được sỏi mật. Mặc dù các phương pháp hiện tại như phẫu thuật lấy sỏi hoặc điều trị nội khoa cũng chỉ là tạm thời vì sỏi mật có thể tái phát. Nếu sỏi mật gây biến chứng thì phẫu thuật là phương pháp được chỉ định, ngược lại nếu sỏi “im lặng” – không gây triệu chứng thì không cần can thiệp điều trị.

Tùy theo từng trường hợp cụ thể mà bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị sỏi mật khác nhau, cụ thể như:

  • Tán sỏi bằng sóng: sử dụng một thiết bị để tạo sóng xung kích, phá sỏi thành những phần nhỏ hơn. Những mảnh nhỏ này có thể thoát ra ngoài hệ thống đường mật mà không gây tắc nghẽn.

+ Phương pháp này thường được kết hợp với ERCP (nội soi mật tụy ngược dòng) để loại sỏi đường mật.

+ Biến chứng thường gặp nhất khi điều trị bằng phương pháp là có thể gây đau bụng dữ dội vùng hạ sườn phải sau điều trị.

  • -  Dùng thuốc làm tan sỏi: Các thuốc có bản chất là axit mật thường được sử dụng để làm tan sỏi mật, chủ yếu là sỏi túi mật.

+ Thời gian sử dụng có thể mất hàng tháng, thậm chí hàng năm.

+ Sỏi có thể tái phát trở lại sau điều trị, thậm chí khi sỏi đã tan hoàn toàn.

+ Chỉ có tác dụng với sỏi mật cholesterol, không có tác dụng với sỏi sắc tố mật, sỏi đã canxi hóa.

+ Thường gây tiêu chảy

+ Phương pháp này ít được áp dụng, thông thường chỉ được sử dụng cho những người không thể phẫu thuật được.

  • Phẫu thuật cắt túi mật: Với những sỏi túi mật có triệu chứng, kích thước chiếm 2/3 túi mật, thành túi mật dày, dịch mật cô đặc, teo túi mật hoặc gặp biến chứng phức tạp cần phẫu thuật cắt túi mật. Cắt túi mật được thực hiện bằng phẫu thuật nội soi hoặc mổ hở, trong đó phẫu thuật cắt túi mật nội soi phổ biến hơn do an toàn hơn, thời gian hồi phục nhanh hơn.
  • Nội soi mật tụy ngược dòng – ERCP: ERCP có thể được chỉ định ngay trước hoặc sau quá trình phẫu thuật để phát hiện và loại bỏ những viên sỏi còn sót lại trong đường mật. Đôi khi ERCP cũng là phương pháp giúp chẩn đoán sỏi đường mật và các khối u đường mật.

 Phẫu thuật lấy sỏi thường được chỉ định khi sỏi mật gây biến chứng

Phẫu thuật lấy sỏi thường được chỉ định khi sỏi mật gây biến chứng

  • Điều trị sỏi mật bằng thảo dược:

Mặc dù phương pháp điều trị sỏi mật đa dạng, tuy nhiên chúng lại có yếu thế là không tác động được vào nguyên nhân hình thành sỏi nên sỏi dễ tái phát sau 1 thời gian điều trị. Nhưng trong Đông y, lại có những bài thuốc có khả năng bài sỏi với cơ chế tác động toàn diện lên hệ thống gan mật, cả phần gốc – căn nguyên gây sỏi gồm chức năng gan kém, mất cân bằng thành phần dịch mật, ứ trệ dịch mật, và phần ngọn – viên sỏi, các triệu chứng đau hạ sườn phải, đầy trướng, chậm tiêu. Điển hình là bài thuốc Nhân Kim Thang với 8 vị thảo dược gồm: Uất kim, Chi tử,  Chỉ xác, Nhân trần, Sài hồ, Hoàng bá, Kim tiền thảo, Diệp hạ châu; bài thuốc là đề tài nghiên cứu cấp nhà nước, và sau này được viện Thực phẩm chức năng nghiên cứu bào chế thành công dưới dạng viên nang Kim Đởm Khang. Sự kết hợp của 8 thảo dược này giúp tăng bài tiết dịch mật, tăng co bóp túi mật và vận động đường mật để bào mòn, tống đẩy và bài xuất sỏi. Sản phẩm giúp cải thiện triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng do sỏi mật gây ra, dự phòng tái phát sỏi. Đây thực sự là một giải pháp hiệu quả với những người mắc sỏi mật cả trước và sau phẫu thuật.

Sỏi mật nên ăn gì, kiêng gì?

Khi mắc sỏi mật nên ăn gì, kiêng gì là mối quan tâm chung của nhiều người. Thông thường, một chế độ ăn ít chất béo, lượng cholesterol thấp có thể giúp ngăn ngừa triệu chứng do sỏi mật gây ra. Dưới đây là một số lưu ý về chế độ ăn cho người mắc sỏi mật:

  • - Giảm lượng chất béo và chọn thực phẩm ít chất béo. Hạn chế ăn những thực phẩm nhiều cholesterol như nội tạng động vật, mỡ, da động vật.
  • - Thêm chất xơ vào chế độ ăn uống của bạn để hỗ trợ tốt cho tiêu hóa. Tuy nhiên, không nên ăn quá nhiều để tránh khó tiêu, đầy trướng.
  • - Tránh các loại thực phẩm và đồ uống dễ gây tiêu chảy như: đồ uống có chứa caffein, các sản phẩm sữa có lượng chất béo cao và thực phẩm rất ngọt.
  • -  Ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tiêu hóa dễ dàng hơn
  • - Uống đủ nước, khoảng 6 - 8 ly mỗi ngày.

Qua những nội dung trong bài viết, chắc hẳn bạn đã hiểu rõ hơn về bệnh sỏi mật, từ đó có phương pháp phòng ngừa và chữa trị sỏi mật hiệu quả.

*Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Đáp ứng của sản phẩm nhanh hay chậm còn tùy thuộc vào tình trạng bệnh, cơ địa của mỗi người và sự kiên trì trong quá trình sử dụng.

Phương Linh

XEM THÊM: Chia sẻ kinh nghiệm loại sỏi mật hiệu quả từ thảo dược tự nhiên:

Tham khảo:

https://www.emedicinehealth.com/gallstones/article_em.htm#gallstones_prognosis

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gallstones/symptoms-causes/syc-20354214

https://www.healthline.com/health/gallstones#prevention-and-diet

Các bài viết khác

Bình luận

Viết bình luận

Chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên!